Polski Fiat 125p – samochód osobowy produkowany w FSO na Żeraniu od listopada 1967 do 29 czerwca 1991 na podstawie umowy licencyjnej z włoską firmą FIAT z 1965 roku. Po wygaśnięciu licencji od 1983 nosił nazwę FSO 1500 lub FSO 125P .

Historia

Powrót Polskiego Fiata nastąpił po 26 letniej przerwie (po Polskim Fiacie 508). W tym okresie wiele się zmieniło na świecie, zarówno w konstrukcjach samochodów, jak i w metodach ich wytwarzania. Koncerny samochodowe, przeznaczając olbrzymie środki na badania i rozwój konstrukcji, dokonały wielkiego postępu technicznego. Sprzyjała temu koniunktura światowa i ogólny pęd do motoryzacji. Ilustrują to wyraźnie cyfry: podczas gdy w roku 1938 w ośmiu najbardziej zmotoryzowanych krajach świata ( USA, W.Brytania, Francja, Niemcy, Kanada, Włochy, Szwecja i Japonia) liczba zarejestrowanych pojazdów mechanicznych wynosi niewiele ponad 28 milionów, to w roku 1965 wzrasta ona do 145 milionów!

Koncepcja rozwoju przemysłu motoryzacyjnego w Polsce rodziła się nie bez poważnych trudności. Grono ludzi obdarzonych umiejętnością spojrzenia w przyszłość motoryzacji oraz zdających sobie sprawę, jak istotną rolę odgrywa ten przemysł w rozwoju wielu dziedzin gospodarki i w kwestii zatrudnienia, musiało pokonać niemałe opory, aby wreszcie uzyskać zrozumienie i poparcie dla inicjatywy zmierzającej do rozwoju przemysłu samochodów osobowych w oparciu o współpracę z którymś z czołowych producentów światowych. W połowie roku 1965 ówczesny dyrektor naczelny Zjednoczenia Przemysłu Motoryzacyjnego, Tadeusz Wrzaszczyk wraz ze swoimi najbliższymi współpracownikami - zastępcą do spraw technicznych Andrzejem Jedynakiem, zastępcą do spraw eksportu Andrzejem Góreckim oraz ówczesnym dyrektorem FSO Witoldem Drylem - przystąpili do konkretnych działań mających na celu rozbudowę Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu i uruchomienie w niej produkcji nowoczesnego modelu samochodu.

Rozglądając się w poszukiwaniu potencjalnego partnera współpracy, nie przypadkiem skierowano wzrok w stronę Turynu. Fiat dokonał w ciągu ostatniego ćwierćwiecza ogromnego skoku naprzód, stając się jednym z potentatów światowego przemysłu samochodowego. Jest wreszcie istotna sprawa - tradycji współpracy. (...)

W dniu 22 grudnia 1965 roku zawarta została między Fiatem a Motoimportem - centralą handlu zagranicznego reprezentującą wówczas polski przemysł motoryzacyjny (której działalność przejął następnie utworzony w 1968 roku POL-MOT) - umowa licencyjna na uruchomienie w Fabryce Samochodów Osobowych na Żeraniu produkcji nowoczesnego samochodu osobowego. Wybór padł na samochód, którego część mechaniczna wywodzi się z produkowanego w Turynie Fiata 1300/1500, karoseria wzięta została z modelu 125, którego wypuszczenie na rynek nastąpiło w 1967. Nowy samochód więc nie miał odpowiednika wśród produkowanych w Turynie, ułatwiło to uzyskanie ważnych dla strony polskiej uprawnień eksportowych na rynki zachodnie.

Termin uruchomienia montażu - rok 1967 - jest tak krótki, że w Turynie są poważne zaniepokojeni. Dodatkową trudnością techniczną jest to, że konstrukcja nadwozia samochodu 125 nie jest jeszcze przez Fiata do końca dopracowana z uwagi na wspomniany termin uruchomienia produkcji. Ale gra warta była świeczki, chodziło bowiem o to, żeby nowy samochód z Żerania został wypuszczony tylko parę miesięcy później od turyńskiego 125. Towarzyszyła temu poważna reorganizacja całego polskiego przemysłu motoryzacyjnego, polegająca głównie na specjalizacji poszczególnych zakładów kooperujących z FSO. W kwietniu 1966 roku rozpoczęło pracę biuro Motoimprotu w Turynie, mające za zadanie koordynację współpracy technicznej i handlowej między zainteresowanymi przedsiębiorstwami polskimi a biurami Fiata. W drugiej połowie 1966 roku rozpoczęła się przeprowadzana na szeroką skalę akcja szkoleniowa polskich techników w zakładach Fiata i jego kooperantów.

Kiedy w listopadzie 1967 roku zeszły z taśmy montażowej na Żeraniu pierwsze Polskie Fiaty 125p, specjaliści włoscy uznali to za rekordowe tempo uruchomienia produkcji samochodu w historii swojej działalności licencyjnej. Tymczasem już w roku 1968 opuściło FSO 7101 Polskich Fiatów, w każdym z następnych 3 lat następowało podwojenie produkcji w stosunku do roku poprzedniego. W ten sposób w roku 1971 produkcja przekroczyła 60.000 sztuk wozów.

Ruszył eksport. Najpierw do krajów socjalistycznych, z których 3 - NRD, CSRS i Węgry stały się największymi i regularnymi odbiorcami. Potem także Polskie Fiaty pojawiają się na szosach całej Europy, nie wyłączając Islandii czy Wysp Kanaryjskich. Zwiększa się z czasem udział w eksporcie krajów pozaeuropejskich: duże dostawy kierowane są do Iraku, Pakistanu, Egiptu, Libanu i innych krajów Trzeciego Świata. Kilka krajów uruchomiło nawet montownie Polskich Fiatów. FSO dostarczała tam tzw. standardy, czyli niezmontowane zespoły samochodowe, przy czym niektóre części nie są objęte dostawą z Polski i pochodzą z produkcji lokalnej kraju przeznaczenia. Tak było w Egipcie i Kolumbii, potem z Indonezją i Tajlandią.

A w roku 1975 wszedł w marcu nowy model, nazwany potocznie MR który poprawił wygląd podstarzałego już polskiego fiata 125p. Roczniki 1975 i z początku 1976 charakteryzowały się świetnym tylnym mostem jugosłowiańskim. który w połowie 1976 zastąpiono niedopracowanym mostem FSO-wskim. Po 1977 roku fiaty zaczęły tracić swój dawny urok a egzemplarze po 1983 roku są bardzo tandetnie wykonane.

Źródło - Andrzej Władyka 'Fiat' z 1977r.

Ostatni egzemplarz wyprodukowano 29 czerwca 1991. Ogółem w FSO wyprodukowano 1 445 700 tych aut.

Najważniejsze modernizacje w 1973 r.(MR'73) w 1975 (MR'75) i w 1981 (C) wersja zubożona, przeznaczona na rynek krajowy. Podstawowe silniki o pojemności skokowej 1300 (1295 ccm) i 1500 (1481 ccm) pochodziły z włoskiego modelu FIATa 1300/1500. Wersje rajdowe Akropolis i Monte Carlo z silnikami 1800 i 1600 ccm pochodzącymi z Fiata 132 oraz wersja z silnikiem diesla 1600 ccm pochodzącym z VW Golf (ok. 100 sztuk). Nadwozia w wersjach sedan, kombi, pick-up, w niewielkich seriach również 6-drzwiowe sedan i Cabrio. Pracowano również nad prototypem wersji coupe, jednak prace nad nim przerwano. Nie należy utożsamiać go z Fiatem 125, ponieważ technicznie były to dwie różne konstrukcje. Przez 23 lata produkcji fabrykę na Żeraniu opuściło 1445699 aut. (Ostatni egzemplarz tego samochodu zjechał z taśmy 26 czerwca 1991 r.) Fiat 125p w wersji CC pobił trzy rekordy prędkości w jeździe długodystansowej na 25.000 km, na 50.000 km i na 25.000 mil.

Powstał prototyp o nazwie 125p GTJ przeznaczony do wyścigów. Wyróżniał się monstrualnym spoilerem tylnym, spoilerem przednim, poszerzeniami, wyczynowym zawieszeniem, i silnikiem 2.0 z fiata 132.


Kolory nadwozia

Zielony L76
Biały L74
"Bahama Yellow" L208
Żółty L60 (Safari)
Meksykańska Czerwień L80
Orzechowy L84 (pomarańczowy)
Morelowy L61
Oliwkowy L57
Brązowy 612
Kość słoniowa 234, L87
Pistacjowy L67
Niebieski L62
Koralowy 515

Dane techniczne

Rodzaj silnika czterosuwowy benzynowy
Liczba i układ cyl. 4 w układzie rzędowym
Pojemność silników/moc
1295 /1300/cm3/65 KM
1481 /1500/cm3/75 KM
Prędkość obrotowa przy maksymalnej mocy
sil.1300 - 5400 obr/min
sil.1500 - 5400 obr/min
Kolejność zapłonu 1 - 3 - 4 - 2
Liczba biegów 4 + wsteczny , skrzynie 5. biegowe montowano po 1985 r
Przeniesienie napędu na koła tylne
Opony 5,60 SR -13 (dziś 165/80x13)
Ciśnienie w oponach przód 0,17 MPa, tył 0,19 MPa
Masa samochodu got. do jazdy 1040 kg
Masa całkowita 1420 kg
Maksymalna masa przyczepy bez ham. - 500 kg, z ham. - 1000kg
Zdolność pokonywania wzniesień
silnik 1300

bieg I 35% II 20% III 13% IV 6% wsteczny 36%
silnik 1500

bieg I 41% II 23% III 14% IV 8% wsteczny 42%
Wymiary w mm dł./szer./wys. - 4226/1630/1440
Rozstaw osi w mm 2506
Rozstaw kół przód/tył w mm 1298/1275
Hamulce przód i tył tarczowe
Poj. zbiornika paliwa 45 l
Zużycie paliwa średnie
1300 - 8,2 l/100 km
1500 - 8,5 l/100 km
nadwozie samonośne, 5-miejscowe, 4-drzwiowe, metalowe
silnik 4-suwowy, 4-cylindrowy, rzędowy, chłodzony cieczą, umieszczony z przodu napędza koła tylne
średnica cylindrów x skok tłoka/poj. skokowa - 72 x 79,5 mm/1295 cm3 oraz 77 x 79,5 mm/1481
moc maksymalna 65 KM - DIN przy 5600 obr/min
stopień sprężania 8,8:1
skrzynka przekładniowa 4-biegowa, całkowicie synchronizowana, sterowana dźwignią umieszczoną w podłodze
zawieszenie przednie; wahacze poprzeczne, sprężyny śrubowe, amortyzatory teleskopowe, stabilizator, drążki reakcyjne
zawieszenie tylne; sztywna oś tylna, dwa wzdłużne resory 2-piórowe, amortyzatory teleskopowe, stabilizator, drążki reakcyjne
hamulce dwuobwodowe ze wspomaganiem, tarczowe na 4 koła, korektor siły hamowania przy osi tylnej, hamulec ręczny mechaniczny na koła tylne
ogumienie o wymiarach 175S-13
masa własna pojazdu - 1000 kg
prędkość maksymalna - 155 km/h
zużycie paliwa 10 l/100 km przy szybkości 110 km/

Ciekawostki

Fiat 125p "Jamnik" - specjalna przedłużana, 7-osobowa, 6-cio drzwiowa wersja Polskiego Fiata 125p, wykonana z okazji otwarcia Trasy Łazienkowskiej w Warszawie 22 lipca 1974r. Pomysłodawcą projektu byli Inż. Stanislaw Łukaszewicz i Czesław Piechur. Projekt był przygotowywany w ścisłej tajemnicy. Fiaty "Jamniki" budowane były z 2 "normalnych" wersji kombi Fiata 125p poprzez zespawanie 2 karoseri, wzmocnienie podłogi, wydłużenie wału napędowego. Z modelu 125p Kombi wykorzystano zawieszenie ze względu na większą wytrzymałośc. Jamniki zamawiane były również do celów turystycznych zarówno w wersji cabrio jak i ze sztywnym dachem przez biura turystyczne "Syrena" i "Wisła". Od 1979 Budowano też Polonezy "Jamniki". Do dzisiaj w prywatnych kolekcjach zachowało się niestety niewiele egzemplarzy tego niezwykłego pojazdu
W czerwcu 1973 roku ośmioosobowa grupa pod przywództwem Sobiesława Zasady pobiła na tym samochodzie trzy rekordy świata w jeździe długodystansowej na: 25000 km, 25000 mil i 50000 km.
Polski Fiat 125p był bohaterem serialu Zmiennicy, w którym zagrał jako taksówka WPT numer "1313".
Pospolicie nazywany "dużym Fiatem" (w odróżnieniu od "małego Fiata" Polski Fiat 126p), "kanciakiem" lub "kantem" (ze względu na kanciaste powierzchnie blach), "kredensem" i bandziorem (ze względu na masywność bryły).